Askere uğurlama nasıl yapılır, hangi gelenekler var?

Türkiye'de askere gitmek uzun süre bir “erkekliğe geçiş” gibi görüldü. Bu yüzden uğurlama sadece bir veda değil, aynı zamanda gencin bir yetişkin olarak topluma gösterildiği bir gündür. Bugün askerlik süresi kısalmış olsa da gelenek yaşıyor. Bedelli askerlik gibi birkaç haftalık dönemlerde bile küçük bir yemek, bir kına ya da otogarda birkaç arkadaşın toplanması hâlâ yaygın.

Uğurlamanın asıl amacı askere gidecek kişinin “arkamda beni bekleyen biri var” duygusuyla yola çıkmasıdır. Büyüklüğü değil, samimiyeti önemlidir.

Uğurlama aslında sevk gününden birkaç gün önce başlar. Akraba ve komşular eve gelip hayır dualarını iletir, eski arkadaşlar son bir kez bir araya gelir. Askere gidecek kişi de genellikle bu günlerde büyüklerinin elini öper, helalleşir. Bu küçük ziyaretler, hem ailesinin hem kendisinin gidişe duygusal olarak hazırlanmasını sağlar.

Kutlamaların arasında pratik işler kolayca unutulur. Askere gidecek kişinin son haftasında şunları halletmesi, uğurlama günü aklının rahat olmasını sağlar:

• Sevk belgesini, kimliğini ve birliğin istediği evrakları bir dosyada topla.
• Otomatik çekilen abonelikleri, kredi kartı ödemelerini ve fatura tarihlerini kontrol et; gerekirse bir yakınına bırak.
• Akıllı telefondaki önemli numaraları kâğıda ya da götüreceği tuşlu telefona aktar.
• Saç tıraşını son güne bırakma; kısa kestirmek birliğe varınca işini kolaylaştırır.
• Eşyalarını hazırla ve uğurlamadan önce çantayı kapat. Neyin gerekli olduğunu birliğin listesinden kontrol et.

• Asker kınası: Gitmeden önceki akşam, çoğunlukla ailenin ve yakın akrabaların katıldığı bir gecedir. Askere gidecek gencin avucuna ya da serçe parmağına kına yakılır. Bazı yörelerde kınanın “kurban” anlamı taşıdığı, gencin vatana adandığı söylenir. Kına bitince türküler söylenir, genç kucaklanır.
• Asker yemeği: Mahalle, köy ya da aile, asker adayı için bir sofra kurar. Bazı yerlerde komşular da bir tabak getirir. Duaların edildiği, büyüklerin öğüt verdiği bir akşamdır.
• Asker harçlığı: Akraba ve komşular gencin cebine ya da yakasına küçük miktarlar koyar. Miktar sembolik olsa da “yolun açık olsun” demenin bir yoludur.
• Omuzlarda taşıma ve tezahürat: Otogarda arkadaşlar askeri omuzlarına alır, davul zurna çalınır, bayrak sallanır.
• Arkadan su dökmek: Asker evden çıkarken ardından su dökülür. “Su gibi git, su gibi gel” dileğidir.
• Adak ve lokma: Bazı ailelerde askerin sağ salim dönmesi için adak adanır, uğurlama günü lokma ya da helva dağıtılır. Dönüşte adak yerine getirilir.

Bu gelenekler bölgeden bölgeye değişir. Kimi ailede kına hiç yapılmaz, kimisinde uğurlama bir düğün kadar kalabalık olur. Hangisinin yapılacağını askere giden kişiyle konuşmak en doğrusu; bazı gençler kalabalık yerine sade bir aile yemeğini tercih eder.

Geleneklerin ortak noktası aynı: Giden kişiye sevildiğini ve beklendiğini hissettirmek. Kına da harçlık da su da aslında “sağ salim dön” demenin farklı yollarıdır. Bu yüzden şehirde yaşayan, kalabalık bir tören yapamayan aileler de küçük bir kına ya da bir tas su ile bu anlamı yaşatabilir.

• Tarihi sevke göre ayarla: Uğurlamayı yola çıkıştan bir gün önceye koymak, gencin son gece dinlenmesini zorlaştırabilir. Kınayı iki gün önceye almak çoğu zaman daha rahattır.
• Konvoy ve silah: Yolu kapatan konvoylar hem tehlikelidir hem de trafik cezasına yol açabilir. Havaya ateş açmak ise yasal olarak suçtur ve her yıl can kayıplarına neden olur. Coşku davul ve alkışla da yaşanır.
• Belgeleri kontrol et: Kutlama telaşında sevk belgesi, kimlik ve gerekli evraklar unutulabilir. Uğurlamadan önce bunlar bir poşete konulup hazırda tutulmalı.
• Gidenin isteğine saygı göster: Kimi genç son gecesini sadece anne babasıyla geçirmek, kimi arkadaşlarıyla dışarıda olmak ister. Programı ona sormadan doldurma.
• Vedalaşmayı uzatma: Otogarda ya da garda uzun vedalaşmalar hem askeri hem aileyi yorar. Kısa, sıcak ve gülümseyerek bir veda en iyi hatırada kalır.

Uğurlamaya gelemeyen ya da gittikten sonra mesaj atmak isteyenler için birkaç örnek:

• Yolun açık, ayağın sağlam olsun. Gittiğin gibi gülerek dön.
• Bugün seni uğurladık, dönüşünde bu kalabalığın iki katıyla karşılayacağız.
• Kınan tutsun, yükün hafif olsun. Arkanda koca bir aile var, unutma.
• Kardeşim, bizim buradaki işimiz seni beklemek. Seninki bitirip gelmek. Kolay gelsin.
• Oğlum, sana giderken söyleyemediğim tek şey şu: Seninle çok gurur duyuyorum.
• Arkandan dökülen su gibi gidip gelesin. Allah'a emanet ol.

Mesajı kim gönderiyorsa onun sesiyle yazılmalı. Bir annenin duası, bir arkadaşın takılması, bir kardeşin kısa ve komik cümlesi aynı mesajdan daha çok iz bırakır. Yolculuk sırasında telefon açık olduğu için ilk saatlerde atılan mesajlar genellikle hemen okunur; birliğe vardıktan sonra ise telefonun ne zaman eline geçeceği belli olmaz.

Uğurlamada çoğu zaman harçlık ya da küçük eşyalar verilir. Uzun vadede en çok işe yarayanlardan biri askerde dünyadan kopmamasını sağlayan şeylerdir. Birliklerde genellikle kamerasız tuşlu telefon kullanılabiliyor ama internet yok. SMSZeka paketi bu boşluğu doldurur: askerdeki kişi SMS atarak soru sorar, maç sonucunu, haberleri, hava durumunu öğrenir. Paketi uğurlamaya gelen biri onun numarasına alabilir. Diğer hediye fikirleri için askere gidene hediye yazımıza göz at.