Yoklama kaçağı ve bakaya nedir, cezası ne, bedelli yapabilir mi?

7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 21. maddesi, belgeli bir mazereti olmayanları dört gruba ayırıyor:

• Yoklama kaçağı: Tabi olduğu yoklama yılı içinde yoklamasını yaptırmayan. Yoklama, askerlik çağına girenler için her yıl 1 Ocak'ta başlayıp 31 Aralık'ta bitiyor (md. 14). Askerlik çağı, 20 yaşına girdiğin yılın 1 Ocak'ında başlıyor (md. 3). Yoklama e-Devlet üzerinden de yapılabiliyor (md. 19).
• Saklı: 20 yaşına girdiği hâlde nüfus kaydı olmayan.
• Bakaya: Sevke tabi olduğu hâlde sevkini yaptırmayan ya da sevk edildiği birliğe katılmayan.
• Geç iltihak bakayası: Sevkini yaptırdığı hâlde kendisine tanınan yol süresi dışında birliğine katılan.

Bu tanımların hepsi, Kanun'da yazılı bir mazereti belgeleyemeyenler için geçerli. Mazeretini belgeleyen kişi aynı durumda olsa bile kaçak ya da bakaya sayılmıyor. Kısacası yoklama kaçağı işin başında, bakaya ise sonunda ortaya çıkan durum. Geç iltihak bakayası ise bakayanın hafif hâli gibi düşünülebilir: birliğe gidiyorsun ama tanınan yol süresini aşıyorsun. İkisinin de sebebi çoğu zaman bilinçli kaçmak değil, e-Devlet'i takip etmemek ya da mazereti zamanında bildirmemek.

İdari para cezası (md. 24): Barışta, kabul edilebilir bir özrü olmayanlara, kaçak kaldıkları her gün için idari para cezası veriliyor. Kanundaki taban tutar, kendiliğinden gelenler için günlük 5 TL, yakalananlar için günlük 10 TL. Bu tutarlar Kabahatler Kanunu gereği her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor; 2026 için geçerli günlük tutarı askerlik şubesinden öğren. Ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödeniyor.

Süre nereden sayılıyor? Yoklama kaçağında kaçak kalınan tarihten, bakayada bakaya kalınan tarihten, geç iltihakta yol süresinin bittiği günden itibaren.

Tekrarında suç dosyası: İdari para cezası kesinleştikten sonra aynı eylemlerden birini yeniden işleyenler hakkında askerlik şubesi suç dosyası hazırlayıp Cumhuriyet başsavcılığına gönderiyor (md. 24/4). Yani ilk seferde para cezası, tekrarında ceza yargılaması gündeme geliyor.

İş yasağı (md. 41): Yoklama kaçakları ve bakayalar kamu ya da özel sektörde işe alınamıyor; alanlar hakkında suç duyurusunda bulunuluyor. Pratikte bu, iş başvurularında askerlik durumunun sorun çıkarması demek.

Takip (md. 26): Bu kişiler İçişleri Bakanlığı'na bildiriliyor. Yakalananlar mesai saatinde en yakın askerlik şubesine götürülüyor; mesai dışında ya da şube olmayan yerde tutanakla serbest bırakılıyorlar. Er statüsündeki bakayalar ele geçirildikten sonra derhâl sevk ediliyor (md. 21/4).

Evet, ama bedeli daha yüksek. Kanun'un 9. maddesine göre müracaat tarihine kadar yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olanlardan normal bedele ek olarak ek bedel alınıyor. Ek bedel, kaçak kalınan her ay için 3.500 gösterge rakamının ödeme günündeki memur aylık katsayısıyla çarpımı. 1 ile 30 gün arası bir ay sayılıyor, geçerli mazeretli süreler hesaba katılmıyor.

Dikkat etmen gereken iki kural:

• Kaçak veya bakaya iken bedelliye müracaat edip seçimden önce vazgeçenler ya da müracaattan itibaren iki ay içinde ödeme yapmayanlar bedelliden yararlanamıyor.
• Bedelliye seçildikten sonra sevk gününde katılmayıp bakaya kalanlar bedelli kapsamından çıkarılıyor ve askerliği er olarak tamamlıyor; bedel talep hâlinde iade ediliyor.

Katsayı her altı ayda bir değiştiği için tutarı TL olarak burada yazmıyoruz; e-Devlet'teki bedelli başvuru ekranı güncel hesabı gösteriyor.

1. e-Devlet'ten askerlik durum belgeni indir, kaydında ne yazdığını gör.
2. Kendiliğinden askerlik şubesine başvur. Kanun, kendiliğinden gelenlere yakalananların yarısı oranında gün cezası öngörüyor; beklemek sadece gün sayısını ve tutarı artırıyor.
3. Erteleme hakkın varsa (öğrenci, mezun vb.) talep et. Yoklama kaçağı ve saklılardan erteleme hakkı olanlar, talep ederlerse yoklama yapılmadan erteleniyor (md. 21/2). Ancak kaçak kaldıktan sonra okula kayıt yaptırmak, sevk edileceğin celbe kadar erteleme sağlamıyor (md. 20).
4. Muafiyet veya erteleme süresine denk gelen günler için para cezası uygulanmıyor (md. 24/2); ilgili belgeleri yanında götür.

Kişisel durumun karışıksa (yurt dışı, eski kayıt, sağlık) bir avukattan ya da doğrudan şubeden bilgi al; buradaki bilgiler genel çerçeve.

Kaçak kalanların çoğu bunu bilerek yapmıyor. Sık görülen durumlar:

• Mezuniyetten sonra takibi bırakmak: Öğrenciyken erteleme çoğu zaman kendiliğinden görünür; mezun olunca erteleme türü değişir ve bazı durumlarda başvuru gerekir. e-Devlet'e bakmayan kişi ertelemesinin bittiğini fark etmeyebilir.
• Okulu bırakmak: Kayıt sildirdiğinde öğrencilik ertelemesi kalkar. Kanun, ilişiği kesilenlere belirli bir süre erteleme tanıyor ama bu süreyi kaçırmak kolay.
• Yurt dışında yaşamak: Yurt dışı ertelemesi konsolosluk başvurusuyla alınıyor ve bir takvim yılının yarısından fazlasını Türkiye'de geçirenlerin ertelemesi iptal ediliyor (md. 38).
• Adres ve telefonun eski olması: Bilgilendirmeler sana ulaşmayabilir, ama bu kanuni yükümlülüğü ortadan kaldırmıyor.
• Sevk belgesini almamak: Kanun'un 19. maddesi, sevke tabi tutulan yükümlülerin sevk belgesini şubeden ya da e-Devlet'ten almak zorunda olduğunu söylüyor. "Bana haber gelmedi" gerekçesi bakayadan korumaz.

Yılda en az bir kez, özellikle ocak ayında, e-Devlet'ten askerlik durum belgeni indirmek bu durumların neredeyse hepsini önler. Celp takvimini de 2026 celp dönemleri yazısından takip edebilirsin.